Binnen School voor Coaching kijken we daarom naar het geheel: naar interactiepatronen, overtuigingen, rollen, verantwoordelijkheden en de context waarin een team opereert.
Carlijn Hoogeveen, leergangcoach bij School voor Coaching, neemt ons mee in deze manier van kijken. Wat er boven de oppervlakte zichtbaar is, vertelt vaak maar een deel van het verhaal.
Het gedrag heeft een reden
“Als het goed is, komt een team met een vraag,” vertelt Carlijn. “Die vraag gaat vaak over iets wat er boven de ijsberg zichtbaar is. Het gedrag dat een team laat zien.”
De neiging kan dan zijn om direct met dat zichtbare gedrag aan de slag te gaan, maar volgens Carlijn begint daar juist het echte werk.
“Het fascinerende is om naar het geheel van de ijsberg te kijken.”
Wat gebeurt er onder de oppervlakte? In welke context bevindt dit team zich? Welke dynamiek houdt het gedrag in stand?
Want, zegt Carlijn: “Er zit namelijk altijd een goede reden achter.”
Dat betekent niet dat het gedrag per se functioneel is. Wel dat het een antwoord is op iets wat in het systeem speelt. En precies daar bevindt zich de onderstroom: patronen en dynamieken die soms onbewust zijn geworden, maar wel bepalen wat er boven de waterlijn zichtbaar wordt.
Een team kan bijvoorbeeld zeggen: “Het ligt aan die ene collega”, maar de vraag voor een teamcoach is dan niet: hoe krijgen we die persoon anders?
De vraag is: wat gebeurt hier tussen ons?
Teams voeren lang niet altijd het echte gesprek met elkaar. Mensen trekken zich terug op hun eigen eiland, houden vast aan hun eigen belang of richten zich vooral op hun eigen afdeling, terwijl het gezamenlijke doel juist vraagt om samenwerking.
Dan verschuift je blik van de persoon naar het geheel.
Dat vraagt iets van de teamcoach, want een team kan een sterk appel op je doen: help ons, los dit op.
“Een beginnersfout van teamcoaches is dat je te veel meegaat in dat stuk boven de wateroppervlakte,” zegt Carlijn. “Wat je te leren hebt als teamcoach is dat je eigenlijk kan vertragen.”
Niet meteen oplossen of antwoorden geven, maar vertragen en ruimte bieden, zodat het team zelf kan zien wat er werkelijk gebeurt.
Je bent niet verantwoordelijk voor het resultaat, wel voor het proces.
“Je bent niet verantwoordelijk voor het resultaat, wel voor het proces“
Dat betekent soms ook dat de meest professionele interventie juist is: ‘even niets doen.’
Niet-weten is ruimte maken
Juist op het moment dat je als coach niet weet wat je moet doen, kan er iets belangrijks ontstaan. Wat gebeurt er als je je eigen behoefte aan grip even niet volgt?
Carlijn vertelt hoe een teamcoach gemakkelijk onderdeel kan worden van de dynamiek. Een team doet een appel op je om het probleem op te lossen en voor je het weet sta je zelf al bij de flip-over.
Ze beschrijft het heel concreet:
“Ik merk dat ik nu harder ga werken. Ik merk dat jullie nu van mij verwachten dat ik met een oplossing kom. Mijn eerste neiging is om dat ook echt te gaan doen.”
En dan ontstaat de ruimte voor de echte interventie:
Wat besteden jullie nu aan mij uit wat jullie zelf hebben te doen?
Dat is het verschil tussen een coach die het probleem probeert op te lossen en een coach die het eigenaarschap teruglegt waar het hoort: bij het team.
Ook jij bent onderdeel van het systeem
Daarvoor moet je als teamcoach niet alleen leren kijken naar het team, maar ook naar jezelf. Wat gebeurt er in mij? Waar word ik door geraakt? Welke gedachten krijg ik over dit team? Wanneer voel ik de neiging om harder te werken, te sturen of juist afstand te nemen?
Binnen de leergang is dat een belangrijk onderdeel van het vak: jezelf leren gebruiken als instrument. Hoe vrijer je bent om waar te nemen wat er in de dynamiek gebeurt, hoe scherper je kunt interveniëren. En soms betekent dat dus juist dat je op je handen moet blijven zitten.
“Eerst jezelf, dan de groep“
Carlijn heeft hierin zelf ook een belangrijke doorbraak ervaren.
Waar ze eerder bij de start van een team of groep sterk op de ander afstemde – Waar zijn jullie? Wat gebeurt er? Wat hebben jullie nodig? – merkte ze dat ze daarmee soms te snel naar het systeem van de ander vertrok.
Nu begint ze ergens anders: bij zichzelf.
Wat ervaar ik in mijn lijf? Waar gaan mijn gedachten heen over het team? Wat gebeurt er in mij als ik hier voor deze groep zit?
“Als ik daar echt even helemaal bij stilsta en doorvoel wat er dan gebeurt, dan is dat mijn ingang in het zitten voor de groep en werken met de groep.”
Daarmee gebruikt ze haar hele waarnemingssysteem: haar lichaam, gedachten en gevoelens. Niet als iets wat in de weg zit, maar juist als informatie voor haar interventie.
De groep als spiegel
Dat maakt de groep ook zo leerzaam. In een groep worden oude patronen, projecties en overtuigingen sneller zichtbaar. De ogen van anderen, de verwachtingen die je voelt of de spanning die ontstaat, kunnen iets in je raken.
Als teamcoach hoef je niet te doen alsof je oordeelloos bent. Het gaat er juist om dat je herkent wanneer je een oordeel hebt en onderzoekt waar dat oordeel over gaat. Wat raakt mij hierin? Wat vertelt dit over mijn eigen patronen? En wat zie ik gebeuren in het team?
Zo kan wat je in jezelf waarneemt een waardevolle informatiebron worden voor je werk als teamcoach. Soms gaat de informatie over jezelf, soms zegt het iets over wat er in het team gebeurt. De kunst is om het onderscheid te leren maken en niet ingezogen te raken in de dynamiek.
Carlijn noemt de groep daarom een groepsspiegel. De groep kan symbool staan voor een oudersysteem, waardoor er veel op de teamcoach geprojecteerd kan worden. Als teamcoach krijg je dan bijvoorbeeld verwachtingen, oordelen of emoties op je geprojecteerd. Het is de kunst om dat niet persoonlijk te nemen, maar te onderzoeken wat er in het systeem gebeurt.
Daarbij spelen overdracht en tegenoverdracht een belangrijke rol. Ook daar wordt binnen de leergang aandacht aan besteed: hoe blijf je als teamcoach vrij genoeg om waar te nemen wat er gebeurt, zonder zelf onderdeel te worden van het spel?
De coach als katalysator
Dat principe zie je ook terug in de manier waarop wij als leergangcoaches onze rol invullen.
“Ik ben geen trainer. Ik ben leergangcoach,” zegt Carlijn. Binnen School voor Coaching maken we bewust dat onderscheid.
Als leergangcoach doen we in de groep juist wat een teamcoach met een team doet: het eigenaarschap bij de groep leggen.
Dat noemen we het parallelle proces.
De deelnemers vormen tijdens de opleiding zelf een team, met een gezamenlijk taakdoel: hun certificering en de professionalisering van hun rol als teamcoach. Daardoor ervaren ze aan den lijve wat er gebeurt in een team: ontwikkeling, spanning, autonomie, verbondenheid en eigenaarschap.
In de leergang komen daarom twee lijnen samen: de persoonlijke leerlijn en het ambacht van teamcoaching. Je leert niet alleen modellen en interventies toepassen, maar vooral ook waarnemen wat er in jezelf en in de groep gebeurt en daar professioneel mee werken.
Een praktische oefening van Carlijn
Hoe zorg je er dan voor dat je bij jezelf blijft?
Carlijn gebruikt daarvoor een eenvoudige grondingsoefening die ze de gouden koepel noemt. Ze doet deze met deelnemers, in één-op-één coaching, met hele groepen én bij zichzelf.
Je begint met staan en gronden. Voelen dat je voeten op de grond staan, alsof je wortels schiet. Vervolgens maakt je ruimte om je heen en stel je voor dat je vanuit je vingertoppen gouden draden spint. Zo ontstaat een gouden koepel om haar heen.
Daarna brengt ze haar handen naar haar hart en maakt ze contact met haar eigen waarde en zelfliefde.
Je staat letterlijk in het centrum van je eigen koepel.
Een eenvoudige oefening, maar met een belangrijke boodschap: voordat je het systeem van je team instapt, eerst naar je eigen systeem.
Van schuld naar dynamiek
Misschien is dat wel de belangrijkste verschuiving in teamcoaching: je blik verplaatsen van één persoon naar het geheel en kijken naar wat er tussen mensen en binnen teams gebeurt.
Niet op zoek naar wie het probleem veroorzaakt, maar naar de dynamiek die ontstaat en in stand wordt gehouden. Zo ontstaat ruimte voor eigenaarschap.
Van:
“Wie is hier eigenlijk het probleem?”
naar:
“Wat gebeurt hier tussen ons?”
Dat vraagt van een teamcoach dat je het niet-weten kunt verdragen, je eigen waarnemingen serieus neemt en niet te snel naar een oplossing grijpt.
Daar begint de beweging.
Ook anders leren kijken naar wat er tussen teamleden onderling gebeurd?
Wil je je verder ontwikkelen in het vak van teamcoaching? In de leergang Teamcoaching leer je werken met alles wat er in een team aanwezig is en gebeurt – zowel in de bovenstroom als in de onderstroom.
Je leert je eigen waarneming beter te vertrouwen, jezelf als instrument in te zetten en interventies te doen die het team helpen om zelf in beweging te komen.
De leergang vraagt niet alleen om het ontwikkelen van vakmanschap, maar ook om een diepgaande persoonlijke ontwikkeling. Zo ontwikkel je als teamcoach meer ruimte, vrijheid en (zelf)vertrouwen om te werken met wat er werkelijk speelt.
Startmomenten
25 november 2026
22 maart 2027
→ Bekijk de leergang Teamcoaching en ontdek of deze bij jou past
