De kracht van niet-weten
Ruimte maken voor wat gezien wil worden
Misschien begint een doorbraak juist op het moment dat je het even niet meer weet.
Ans was een van de oprichters van School voor Coaching en heeft vanuit haar liefde voor het onbewuste volgens Jung een belangrijke bijdrage geleverd aan het gedachtegoed van de school.
In haar kijk op coaching staan aanwezig zijn, waarnemen en contact maken met wat zich aandient centraal. Ze vertrouwt daarbij niet alleen op wat iemand kan vertellen of bedenken, maar vooral op wat er in het lichaam gebeurt.
Wanneer ik haar vraag wat niet-weten voor haar betekent, antwoordt ze kort: “Goud.”
Kijk opnieuw (alsof je het voor het eerst ziet)
Ans gebruikt een eenvoudige uitnodiging: kijk steeds opnieuw.
Durf ‘fris’ te kijken naar wat er gebeurt, ook wanneer je denkt dat je het al kent.
Zodra we iets een naam hebben gegeven, lijkt het alsof we weten wat het is, terwijl onze eerdere ervaringen juist kunnen zorgen dat we vooral zien wat we verwachten.
Niet-weten brengt je terug in het moment.
Wat gebeurt hier? Wat merk ik? Wat zie ik bij de ander? Wat voel ik in mijn eigen lichaam?
Daar kan iets verrassends gebeuren. Je kijkt met een frisse blik en ontdekt dat een situatie toch anders is dan je dacht.
“Zo laat je jezelf verrassen”, zegt Ans.
Misschien is dat precies waarom niet-weten zo waardevol kan zijn. Het houdt de uitkomst open.
De ruimte tussen oud en nieuw
Die open ruimte ontstaat vaak op momenten wanneer iets in je leven niet meer klopt.
Je besluit bijvoorbeeld dat je een bepaalde relatie niet langer wilt voortzetten. Of je weet dat je op je werk een andere richting op wilt. Je hebt ergens een grens bereikt en voelt: hier wil ik niet meer verder.
Daarmee weet je alleen nog niet wat ervoor in de plaats komt.
Ans beschrijft dat als een tussenruimte. Je hebt een besluit genomen, maar de nieuwe situatie moet zich nog ontvouwen. Hoe reageert de ander? Wat gebeurt er in het contact? Wat betekent dit voor mij?
Je kunt het niet voorspellen.
“Je kan het niet voorspellen, maar er kan wel iets nieuws ontstaan” , zegt ze.
Juist daar kan een doorbraak ontstaan. Op het moment dat je het oude hebt losgelaten en het nieuwe nog niet kunt zien.
Dat kan heel spannend zijn. We houden nu eenmaal van voorspelbaarheid en structuur. Toch hoeft die onzekerheid niet meteen opgelost te worden. Soms is het voldoende om er ruimte aan te geven en te ontdekken wat zich aandient.
Wat vertelt je lichaam?
In Ans’ manier van werken is het lichaamsbewustzijn het belangrijkste startpunt.
Waar het hoofd vaak probeert te begrijpen, kan het lichaam je iets laten ervaren voordat je er woorden voor hebt.
Ze merkt bijvoorbeeld dat er bij een cliënt iets verandert: een beweging, een emotie, een verandering in de ademhaling. Als coach kan ze daar dan bij aansluiten met een eenvoudige vraag: Wat ervaar je nu? Waar voel je dat in je lijf?
Zo ontstaat er ruimte om te onderzoeken wat er onder het verhaal ligt.
Er kunnen ook ervaringen en patronen in ons systeem aanwezig zijn waar we niet direct een verhaal bij hebben.
Door contact te maken met wat je lichamelijk ervaart, kan er soms zichtbaar worden welke emoties of situaties nog aandacht niet zijn afgerond. Dat vraagt van een coach dat je nieuwsgierig kunt blijven naar wat je nog niet weet.
“Durf ‘fris’ te kijken naar wat er gebeurt, ook wanneer je denkt dat je het al kent.”
Een doorbraak gaat soms laag voor laag
Een doorbraak is dan ook niet altijd één groot inzicht.
Ans vertelt dat thema’s zich in verschillende lagen kunnen laten zien. Je kunt iets verstandelijk goed begrijpen en toch merken dat hetzelfde patroon terugkomt. Dan weet je dat er nog meer informatie is die aandacht vraagt.
Veiligheid is daarvoor belangrijk. In jezelf, maar ook in de relatie met een coach of binnen een groep.
Een veilige bedding maakt het mogelijk om ergens langer bij stil te staan. Om te voelen wat er gebeurt. Ans ziet daarin ook de kracht van een groep: wanneer mensen aanwezig kunnen blijven bij een spannende situatie, geeft dat een krachtige bedding.
Een coach hoeft daarbij niet altijd iets te doen. Vaak zit de kracht juist in de aanwezigheid en in het vertrouwen dat het proces zich verder ontvouwt..
Ruimte maken voor iets nieuws
Hoe maak je ruimte voor iets nieuws als je nog niet weet wat dat nieuwe is?
Volgens Ans kun je beginnen met kijken naar wat nog niet rond is.
Welke losse eindjes zijn er?
Welke oude zorgen draag je nog mee?
Is er iets wat je nog had willen zeggen?
Een belofte die je niet bent nagekomen?
Een situatie waar je eigenlijk al afscheid van hebt genomen, maar die toch blijft knagen?
Dat kan heel praktisch zijn. Een kast opruimen, oude spullen wegdoen of eindelijk die rekening afhandelen, maar het kan ook gaan over iets wat innerlijk nog openstaat.
Ans vertelt over iemand die veel last bleef houden van een eerdere relatie. Ze stelde voor om een brief te schrijven met alles wat nog gezegd had willen worden. De brief hoefde uiteindelijk niet verstuurd te worden. Het schrijven zelf hielp om de relatie af te ronden. En daarna voelde de cliënt in de volgende ontmoeting dat haar spanning was verdwenen.
“Ruimte maken voor iets nieuws, is eerst kijken naar wat nog niet rond is, welke losse eindjes zijn er nog”
Rondmaken creëert ruimte
Dat is misschien eenvoudiger dan we soms denken.
Voordat je iets nieuws kunt toelaten, kan het helpen om eerst eens te kijken wat je nog met je meedraagt.
Een praktische manier waarop Ans hiermee werkt, is de Heart Practice. De oefening helpt om vanuit een waarnemerspositie contact te maken met wat er in je lichaam aanwezig is.
Ans vertelt hoe ze deze oefening een aantal weken met haar vader deed, nadat hij met een spoedopname in een toestand van grote paniek en doodsangst in het ziekenhuis kwam. Het gevolg was dat hij naast zijn longontsteking ook niet meer kon slapen. Hij dommelde aldoor weg en schrok dan direct weer wakker en voelde zich heel angstig.
Zij wist dat zo’n grote schok weken zou vergen om de paniek weer te laten wegvloeien. Elke keer dat hij ergens angst voelde gingen we met die plek ‘in gesprek’. Door deze korte ‘gesprekjes’ met de angst kon zijn lichaam stap voor stap de spanning loslaten. Totdat uiteindelijk op een ochtend hij bij de spanning in zijn buik antwoordde op de vraag: is deze plek met iets of iemand verbonden? Tot zijn eigen verrassing zei: ja, met mijn tante Lida, ze was zo ontzettend lief en kwam niet vaak maar als kind wilde ik altijd bij haar zijn. Die middag viel hij voor het eerst weer in slaap. Hij had zijn veilige anker teruggevonden.
Leren vertrouwen op het niet weten
We denken vaak dat we eerst moeten weten waar we naartoe willen voordat we in beweging kunnen komen, maar het werkt ook andersom.
Je kunt besluiten dat iets niet meer werkt, dat je een grens wilt trekken, dat je hulp wilt, dat je een andere richting op wilt.
Vervolgens ontdek je wat er ontstaat wanneer je die ruimte daadwerkelijk inneemt.
Ans noemt dat een belangrijk verschil.
Het besluit kan er al zijn, terwijl het antwoord nog onderweg is, daarom hoeft niet-weten geen stilstand te betekenen. Het kan juist een beweging in gang zetten.
Als coach hoef je de antwoorden niet te hebben. Maar vooral leren vertrouwen op je cliënt en het niet-weten: aanwezig blijven, opnieuw kijken en ruimte maken voor wat zich wil laten zien.
Wil je ontdekken hoe je dit als coach kunt ontwikkelen?
In de Leergang Coaching voor Professionals leer je werken met onder andere systeemdenken, systemisch werken, lichaamsbewustzijn en het Jungiaanse gedachtegoed – en ontwikkel je jezelf als belangrijkste instrument in je coaching. (je kunt nog ergens een link maken met het boek Dynamisch Coachen dat als basisboek in deze leergang wordt gebruikt (er is een link op de inspiratiepagina) https://www.schoolvoorcoaching.nl/inspiratie/dynamisch-coachen
