Over de stap van inzicht naar echte verandering
Waarom is weten wat je anders wilt doen zoveel makkelijker dan het daadwerkelijk anders doen?
“Je kunt vol inzichten je graf in”
Petra de Bruijn, een van onze trainers, zegt het treffend: “Je kunt vol inzichten je graf in.”
Met alleen inzicht is er namelijk nog niets veranderd. “Je mag echt in beweging komen. Ander gedrag ontwikkelen, stappen zetten, oefenen.”
Dat oefenen is essentieel. Tijdens een opleiding of coaching gaat het daarom niet alleen om begrijpen, maar juist ook om ervaren. Je probeert ander gedrag uit, kijkt wat er gebeurt en neemt die ervaring mee naar de dagelijkse praktijk.
Zo wordt een inzicht geen eindpunt, maar een vertrekpunt.
Niet meteen oplossen
Hans Velders kijkt vanuit een ander perspectief naar diezelfde beweging. Volgens hem is wat we bewust weten maar een klein deel van wat er in een mens speelt. Een echte doorbraak kan zich ook op een minder bewuste laag ontwikkelen.
Juist daarom hoeft er niet altijd meteen een antwoord te zijn.
Vlak voor een verandering kan er bijvoorbeeld een periode van onzekerheid of niet-weten ontstaan. Het oude werkt niet meer, maar het nieuwe heeft zich nog niet volledig laten zien. Dat kan ongemakkelijk zijn.
We zijn gewend om snel te begrijpen, analyseren en oplossen, maar juist het toelaten van dat niet-weten kan ruimte geven aan iets nieuws.
“Als je het goede doet met het lijf, is het meteen bevrijd,” zegt Hans. Het lichaam speelt voor hem dan ook een belangrijke rol in het proces van verandering.
Niet alles hoeft eerst door het hoofd begrepen te worden om in beweging te kunnen komen.
Luisteren naar meer dan je hoofd
Daarmee komen we bij een andere laag van verandering: het lichaam.
We zijn gewend om bij persoonlijke ontwikkeling vooral naar onze gedachten te kijken. Wat denk ik? Welke overtuiging zit hieronder? Waar komt dit patroon vandaan?
Maar wat gebeurt er als je ook waarneemt wat er in je lichaam gebeurt?
Anne beschrijft het lichaam als een extra bron van informatie. Je kunt begrijpen waarom iets gebeurt en tegelijkertijd merken dat je lichaam iets anders aangeeft. Spanning, ontspanning, weerstand of juist ruimte kunnen informatie geven die je hoofd nog niet heeft vertaald.
“Een doorbraak is niet alleen iets wat je begrijpt, maar ook iets wat je met je hart voelt en met je lijf ervaart,” zegt Anne.
Hans spreekt in dat verband over het ontwikkelen van lichaamsintelligentie, een van de pijlers van School voor Coaching. Het lichaam kan ervaringen en emoties uit het verleden met zich meedragen, terwijl het hoofd oude patronen blijft herhalen. Door lichamelijk te ervaren en soms ook spanning los te laten, kan ruimte ontstaan voor iets nieuws. Dat kan het makkelijker maken om daarna met je hoofd een andere keuze te maken.
Misschien weet je dus al wat je wilt veranderen. Maar wat gebeurt er als je niet alleen vraagt: wat denk ik hierover?, maar ook: wat voel ik en wat merk ik?
“Een doorbraak is niet alleen iets wat je begrijpt, maar ook iets wat je met je hart voelt en met je lijf ervaart”
Van inzicht naar ervaring
Daar zit een belangrijk verschil tussen weten en veranderen.
Je kunt weten dat je meer ruimte wilt innemen, maar pas wanneer je in een vergadering daadwerkelijk je mond opendoet, ervaar je wat dat met je doet.
Je kunt weten dat je grenzen wilt stellen, maar pas wanneer je een keer ‘nee’ zegt, ontdek je hoe spannend dat misschien is.
En je kunt weten dat je anders wilt reageren in een conflict, maar pas in het volgende conflict ontstaat de mogelijkheid om iets nieuws te oefenen.
Anne noemt dit ervaringsgericht leren: je leert iets, probeert het uit en maakt het vervolgens steeds meer eigen.
“Start before you are ready,” zegt ze.
Nieuw gedrag ontwikkelen is spannend. Je hoeft dus niet te wachten tot je je volledig zeker voelt. Door te doen, te ervaren en opnieuw te oefenen, kan iets wat eerst onnatuurlijk voelt langzaam vertrouwd worden.
Een doorbraak ontstaat dan niet alleen doordat je iets anders begrijpt, maar doordat je iets anders gaat ervaren.
Een ander kan zichtbaar maken wat jij niet ziet
Verandering vindt bovendien niet alleen plaats in jezelf.
Anne ziet de groep als een belangrijke spiegel. In contact met anderen krijg je soms iets voorgeschoteld waar je zelf moeilijk bij kunt. Een ander stelt een vraag, geeft feedback of reageert op jouw gedrag en ineens zie je iets wat je zelf nog niet zag.
“Een doorbraak kan in relatie tot een ander soms zelfs sneller ontstaan,” vertelt ze.
Een groep kan ontwikkeling daardoor versnellen. Je krijgt verschillende perspectieven en wordt uitgenodigd om te kijken naar wat jij doet, wat je vermijdt en waar je misschien vasthoudt aan oud gedrag.
Ook Hans benadrukt de invloed van de omgeving. Die bepaalt mede hoe je groeit, hoe snel dat gaat en hoeveel ruimte je ervaart om te ontwikkelen.
Soms is een ander dus niet degene die jou vertelt wat je moet veranderen, maar degene die je helpt om zelf iets te zien.
“Door te doen, te ervaren en opnieuw te oefenen, kan iets wat eerst onnatuurlijk voelt langzaam vertrouwd worden.”
Het nieuwe eigen maken
En dan is er nog een stap die misschien wel het meest wordt onderschat: integratie.
Een doorbraak betekent niet dat je vanaf dat moment nooit meer terugvalt in oud gedrag. Verandering vraagt aandacht en herhaling.
Anne waarschuwt dan ook voor het idee dat je met één inzicht of één tool iets definitief hebt “gefixt”. “Een doorbraak blijft hard werken,” zegt ze. Het vraagt dat je verantwoordelijkheid blijft nemen en jezelf blijft afvragen: wat is er nu nodig en wat heb ik hierin te doen?
Hans benadrukt iets vergelijkbaars: niet meteen weer verder willen, maar ook blijven bij wat er al is ontstaan.
Een verandering krijgt pas de kans om duurzaam te worden wanneer je het nieuwe niet alleen herkent, maar ook werkelijk gaat leven.
Tussen weten en doen
Wat gebeurt er dus tussen weten en doen?
Misschien meer dan we denken.
Er is het moment waarop je iets begint te begrijpen. Het moment waarop je merkt dat het oude niet meer werkt. De verwarring waarin je nog niet weet wat ervoor in de plaats komt. Het luisteren naar je lichaam. Het oefenen met ander gedrag. De spiegel van een ander. En uiteindelijk het steeds opnieuw ervaren en eigen maken van wat er verandert.
Een doorbraak hoeft daarom geen groot en spectaculair moment te zijn.
Misschien is het wel dat ene kleine moment waarop je iets doet wat je eerder niet deed.
Je zegt nee.
Je spreekt je uit.
Je blijft aanwezig in plaats van weg te lopen.
Je luistert naar wat je lichaam aangeeft.
Je kiest anders.
En pas later realiseer je je: hier is iets veranderd.
Even stilstaan
Denk aan iets waarvan je weet dat je het anders zou willen doen.
Vraag jezelf: Wat weet ik al?
En vervolgens:
Wat zou ik één keer anders kunnen doen?
Misschien begint een doorbraak niet bij niet-weten, maar bij de bereidheid om iets anders te ervaren.
Ontdek jouw volgende stap
Wil je niet alleen lezen over verandering, maar er ook zelf mee aan de slag?
Bekijk onze opleidingen en trainingen en ontdek wat bij jou past.
