Maak dit boek verplichte kost voor middelbare scholieren en geef het cadeau op je werk.”
Sinds de middelbare school vraag ik me al af waarom we op school nooit iets leerden over de dynamiek die zich steevast in elke klas ontvouwde. In elke nieuwe groep ontstonden dezelfde patronen en stereotype rollen. Er waren top-dogs en underdogs, en alles daartussenin: de clown, de meeloper, de zondebok. Tegelijkertijd leek niemand werkelijk vrij om uit zijn of haar rol te stappen. In ons volwassen leven is het vaak niet anders. Maar waarom werkt dit zo?
Eindelijk is daar een boek dat de theorie van team- en groepsontwikkeling naadloos verbindt met de werking van onze psyche. Met uitgebreide aandacht voor onze automatismen, triggers en overlevingsstrategieën. Voor mij voelde het als het verlossende antwoord op die oude vraag uit mijn schooltijd.
Wat Powerplay zo prettig leesbaar maakt, naast de vele herkenbare praktijkvoorbeelden, is de voortdurende uitnodiging om niets persoonlijk te maken. Je gaat begrijpen dat ‘gedoe’ moet ontstaan, simpelweg omdat onze psyche zo functioneert. Het is volkomen normaal dat we in nieuwe, maar ook in langer bestaande samenwerkingsverbanden terechtkomen in automatische reactiepatronen en overlevingsstrategieën. Deze worden aangewakkerd door (oude) gevoelens van (on)veiligheid en onzekerheid over onze plek en rol. Net als in een nieuwe roedel zijn eerst confrontaties nodig om samen tot een voorspelbaarder en functioneler evenwicht te komen. En zelfs dan is effectieve samenwerking nog geen vanzelfsprekendheid.
De Jong loodst de lezer moeiteloos langs de psychologische invalshoeken, emoties en dynamieken die altijd een rol spelen in teamontwikkeling. Ze beschrijft zowel functionele als dysfunctionele rollen binnen hun context, waardoor ze direct herkenbaar worden in de manier waarop mensen op elkaar reageren en elkaar vaak onbedoeld ondermijnen. Ook laat zij zien hoe bias in onze waarneming ontstaat zodra emoties de overhand krijgen. Aannames worden dan als feiten gezien zonder ze te toetsen, schaduwdelen worden op anderen geprojecteerd en patronen van overdracht en tegenoverdracht steken de kop op. Veel van deze theorie is bekend, maar dit boek maakt glashelder waarom samenwerking tussen competente mensen desondanks zo vaak vastloopt.
En dan de vraag: hoe kom je uit het gedoe? Gelukkig blijft het niet bij theorie. Het boek biedt ook concrete handvatten, zoals:
- Geef feedback vanuit een metapositie, steeds in relatie tot het gezamenlijke doel Zorg dat je in contact blijft met je lichaam en je emoties;
- Geef emoties innerlijke ruimte, zonder oordeel, en laat ze uitrazen;
- Neem regelmatig tijd voor korte teamreflecties en zelfreflectie;
- Geef feedback op het geheel, zonder oordeel of beschuldiging, en check of anderen dit herkennen. Vaak ben je de ‘stem van het systeem’.
De kernboodschap blijft: maak frustratie niet persoonlijk. Stop met beschuldigen en het aanwijzen van zondebokken. Leer ontschuldigend kijken, naar anderen én naar jezelf. Vanuit die neutralere waarneming ontstaat ruimte om anders te reageren. Gedoe hoort erbij en wordt door de groep als geheel in stand gehouden. Door er zelf functioneel uit te stappen, je gevoel te delen in relatie tot het doel en te checken of anderen dit herkennen, kan een echte ommekeer ontstaan.
Mijn conclusie is dan ook helder: lees dit boek. Of beter nog, maak het verplichte kost voor middelbare scholieren en geef het cadeau op je werk. Het biedt jou en je collega’s een uitgelezen kans om het ‘gedoe’ in het dagelijks werk beter te begrijpen, eerder te herkennen en samen tot positievere uitkomsten te komen. Ben je nog niet bekend met het werk van Jobbeke de Jong, begin dan met Stap uit Powerplay en lees daarna ook haar andere boeken.
P.S. Ik geef toe dat ik een vooroordeel heb. Ik ben namelijk ontzettend trots op Jobbeke en haar ontwikkeling na onze jarenlange samenwerking bij de School voor Coaching.
Het boek verschijnt eind februari 2026 en is hier online te reserveren.
