Bij systemisch coachen contracteer je niet alleen met de coachee, maar ook met het systeem waar die persoon deel van uitmaakt. Dat betekent dat je als coach afspraken maakt met meerdere partijen, rekening houdt met verschillende belangen en doelen formuleert die verder reiken dan het individu alleen. De vragen hieronder helpen je stap voor stap door het contracteerproces bij systemisch werk.
Wat maakt contracteren bij systemisch coachen anders dan bij reguliere coaching?
Bij systemisch coachen gaat contracteren verder dan een tweegesprek tussen coach en coachee. Je betrekt het bredere systeem bewust in de afspraken: de organisatie, het team, leidinggevenden of andere betrokkenen. Dat vraagt om helderheid over wie welk belang heeft, wie beslissingen neemt en hoe die belangen zich tot elkaar verhouden.
Bij reguliere coaching staat de coachee centraal en zijn de afspraken relatief overzichtelijk. Bij systemisch coachen werk je met meerdere lagen tegelijk. Je houdt rekening met de geschiedenis van het systeem, de rollen die mensen innemen en de onzichtbare dynamieken die gedrag sturen. Dat vraagt om een contract dat niet alleen praktisch is, maar ook ruimte laat voor wat het systeem zelf laat zien tijdens het traject.
Wie zijn de partijen in een systemisch coachcontract?
In een systemisch coachcontract zijn er doorgaans drie partijen: de coach, de coachee en de opdrachtgever. De opdrachtgever is vaak een leidinggevende, HR-professional of de organisatie zelf. Elk van deze partijen heeft eigen verwachtingen, belangen en verantwoordelijkheden die je helder in het contract benoemt.
Soms zijn er meer partijen betrokken, bijvoorbeeld een team als geheel of een stuurgroep. Belangrijk is dat je bij de start van het traject met alle relevante partijen aan tafel zit, of in ieder geval hun belangen expliciet bespreekt. Zo voorkom je dat er halverwege verborgen verwachtingen naar boven komen die het traject kunnen verstoren.
- De coach: verantwoordelijk voor het proces, de methodiek en de professionele kaders
- De coachee: eigenaar van zijn of haar eigen ontwikkeling en leerproces
- De opdrachtgever: verantwoordelijk voor de organisatiecontext en de randvoorwaarden
Welke afspraken horen thuis in een systemisch contract?
Een systemisch contract bevat afspraken over doel, proces, rollen, vertrouwelijkheid en evaluatie. Wat het onderscheidt van een standaard coachcontract, is dat je ook afspraken maakt over hoe je omgaat met informatie die het systeem betreft, wie betrokken wordt bij tussentijdse evaluaties en hoe je handelt als systeempatronen zichtbaar worden die de opdrachtgever raken.
Concrete afspraken die je vastlegt:
- Het gezamenlijk geformuleerde doel vanuit alle drie de partijen
- De frequentie en vorm van sessies
- Wie aanwezig is bij welke gesprekken
- Hoe en wanneer tussentijdse terugkoppelingen plaatsvinden
- Wat de coach deelt met de opdrachtgever en wat niet
- Hoe je omgaat met onverwachte systeemthema’s die opduiken
Hoe bespreek je vertrouwelijkheid als meerdere partijen betrokken zijn?
Vertrouwelijkheid bij systemisch coachen vraagt om een gelaagde aanpak. Je maakt onderscheid tussen wat de coachee in vertrouwen deelt, wat je terugkoppelt aan de opdrachtgever en hoe je omgaat met systeeminformatie die meerdere partijen raakt. Spreek dit bij de start van het traject expliciet door met alle betrokkenen.
Een werkbare aanpak is het hanteren van het principe van functionele vertrouwelijkheid: de coach deelt alleen informatie die bijdraagt aan het gezamenlijk doel, en doet dat in overleg met de coachee. Wat er in de coachsessies zelf besproken wordt, blijft vertrouwelijk. Wat relevant is voor de voortgang van het traject, bespreek je in een gezamenlijk voortgangsgesprek met alle partijen aanwezig.
Leg dit onderscheid schriftelijk vast in het contract, zodat alle partijen weten waar ze aan toe zijn. Dat geeft de coachee de veiligheid om open te zijn, en de opdrachtgever het vertrouwen dat het traject effectief verloopt.
Wanneer heronderhandel je het contract tijdens een systemisch traject?
Je heronderhandelt het contract wanneer het systeem wezenlijk verandert, de doelen verschuiven of er nieuwe informatie naar boven komt die de oorspronkelijke afspraken onhoudbaar maakt. Bij systemisch werk is dit eerder regel dan uitzondering, omdat het systeem zelf vaak dingen laat zien die bij de start nog niet zichtbaar waren.
Concrete momenten waarop heronderhandelen relevant is:
- De coachee krijgt een andere rol of positie in de organisatie
- Er spelen systeemthema’s die de opdrachtgever direct raken
- Het aanvankelijke doel blijkt een symptoom te zijn van een dieper patroon
- Nieuwe partijen worden betrokken bij het traject
- De opdrachtgever stelt aanvullende eisen die de veiligheid van de coachee raken
Behandel het contract als een levend document. Plan tussentijdse driegesprekken in om te toetsen of de afspraken nog kloppen met de werkelijkheid van het traject.
Hoe leg je systemische doelen vast die moeilijk meetbaar zijn?
Systemische doelen leg je vast door ze te beschrijven in termen van zichtbaar gedrag, verschuivingen in patronen of veranderingen in de dynamiek binnen het systeem. Je hoeft niet alles te kwantificeren, maar je maakt wel concreet wat er anders moet zijn aan het einde van het traject en hoe alle partijen dat zullen herkennen.
Een nuttige aanpak is het formuleren van doelen op drie niveaus:
- Individueel niveau: wat wil de coachee anders doen, denken of voelen?
- Relationeel niveau: hoe veranderen de interacties met anderen in het systeem?
- Systeemniveau: welke patronen of dynamieken verschuiven in het bredere geheel?
Vraag bij de start van het traject aan alle partijen: “Hoe ziet succes er voor jou uit? Wat zie je dan gebeuren dat nu niet gebeurt?” Die antwoorden vormen de basis voor je doelformulering. Evalueer deze doelen tussentijds en pas ze aan als het systeem laat zien dat er andere thema’s spelen.
Hoe wij je helpen bij systemisch coachen
Contracteren is een van de vaardigheden die je in de praktijk leert door het te doen, liefst met begeleiding van ervaren coaches. Bij ons, School voor Coaching, leer je niet alleen de theorie achter systemisch werk, maar oefen je ook met de praktische kant: hoe voer je een driegesprek, hoe formuleer je doelen met meerdere partijen en hoe ga je om met de complexiteit van een levend systeem.
- Bijna 30 jaar ervaring in het opleiden van coaches in Nederland
- Holistische aanpak waarbij hoofd, hart en lijf samenkomen
- Kleine groepen met persoonlijke aandacht en begeleiding
- Beoordeeld met een 9,0 op Springest, gebaseerd op meer dan 200 reviews
Wil je meer weten over onze opleiding systemisch coachen of kennismaken met onze aanpak? kom vrijblijvend kennismaken of neem contact met ons op en we vertellen je graag wat wij voor jou kunnen betekenen.