Home/Inspiratie/Creatieve bruggenbouwers gezocht! Interview ReflAction Psychologie Systeemdenken

Creatieve bruggenbouwers gezocht!

Open geest, open wil en een open hart

In de kleine gemeente Kloosterburen verdwenen steeds meer voorzieningen waardoor de leefbaarheid achteruit ging. Een aantal bewoners besloten een coöperatie op te richten om met de gemeenten en zorgorganisaties te kunnen onderhandelen. Het ledenaantal steeg in twee jaar tijd van 70 naar 280 leden en er zijn talloze voorzieningen gerealiseerd. De belangrijkste problemen die opgelost moesten worden, hadden te maken met hokjesdenken bij de gemeente. Niet uit onwil, maar omdat ambtenaren vanuit verschillende afdelingen met eigen beleid en vaak tegenstrijdige regels moesten werken. 

De gezondheidszorg is bijna onbetaalbaar geworden. Terwijl de bijwerkingen van medisch handelen, medicijnvergiftigingen, verslavingen, antibioticaresistentie, menselijk falen of vervuiling van het drinkwater door medicijnresten nog niet eens worden meegerekend. Ondertussen nemen in de geestelijke gezondheidszorg de klanten met depressies en burn-outs alleen maar toe, evenals de wachtlijsten. En in beide sectoren worden de professionals gegijzeld door de zorgverzekeraars, omdat ze de helft van hun productieve tijd aan administratie moeten besteden. Zomaar een voorbeeld waarin het failliet van ons collectieve hokjes- en marktdenken zichtbaar wordt.

Het favoriete spel van ‘blaming and shaming’

Dit eeuwenoude spel is zeer geschikt als afleidingsmanoeuvre en ideaal om je eigen rol of bijdrage aan een probleem te verdoezelen. De landelijke politiek laat zich er dagelijks door afleiden. Ook organisaties en teams hebben er geregeld mee te maken. De onderliggende assumptie is dat we het probleem oplossen als we de ‘schuldige’ kunnen identificeren en wegsturen.

Helaas is individualiseren de grootste denkfout die we kunnen maken. Het suggereert dat we als mens een grote invloed hebben op ons gedrag en welzijn. En als het ons niet lukt om succesvol af te vallen, af te kicken, of ons aan te passen aan de norm, zijn wij daar zelf schuldig aan. Dan hadden we maar beter ons best moeten doen.

Dit is echter het halve verhaal. Ja, we hebben de kracht als mens om eigenaarschap te nemen over ons leven. En tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat ons onbewuste voor ca. 95% onze dagelijkse keuzes bepaalt. Dus hoe rationeel zijn onze keuzes? Welke oude maatschappelijke overtuigingen en kindconclusies bepalen ons gedrag? Of je nu denkt dat je iets kunt of dat het je nooit gaat lukken; je krijgt altijd gelijk. Althans, zolang je die oude mentale programma’s niet hebt opgeschoond.

Nog veel bepalender is onze omgeving. Hoe sluit je je af voor de verleidingen via sociale media? Durf je je vrijuit te gedragen in de (familie)systemen en groepen waar je deel van uitmaakt? Wat is taboe en wat is de norm? Systemische wetten blijken ons gedrag zeer sterk te reguleren. De angst voor uitsluiting of te schande gemaakt worden als we afwijken van ongeschreven gedragscodes, is torenhoog en geeft buitengewoon veel stress en gevoelens van onveiligheid. Het helpt enerzijds om gedrag in groepen te reguleren, maar geeft anderzijds een enorme druk om je aan te passen aan de groepsnorm. Klokkenluiders krijgen veelal geen lintjes. Hoewel er juist nu dankzij het internet een kentering gaande is om taboes te doorbreken.

De mindset van Alibaba

De topman van Alibaba, Jack Ma, sprak in Davos over de noodzaak om ons onderwijs radicaal anders in te richten. Anders kunnen we ons binnenkort niet meer onderscheiden van de robots die ons werk gaan overnemen. In plaats van kennis stampen en reproduceren, moeten onafhankelijk en kritisch denken, creatieve vaardigheden en alle vormen van kunstzinnig onderwijs centraal komen te staan. Zo leren we kinderen verbanden te zien, samen te werken en creatief te denken.

Maar hoe overbruggen we de kloof tussen het ‘oude’ en het ‘nieuwe’ denken en leren?

Van uitsluiten naar insluiten

Veel complexe maatschappelijke vraagstukken vragen om systeemoplossingen. Oplossingen die samen, door alle betrokken partijen, worden ontwikkeld en bestaande systemen overstijgen - zoals in het voorbeeld van de coöperatie in Kloosterburen. Dit laat de noodzaak zien van een herziening van de regelgeving, want wat optimaal is voor een onderdeel van het systeem kan lijnrecht tegen belangen van andere delen ingaan.

Het boek Theorie U – Leiding vanuit de toekomst die zich aandient van Otto Scharmer biedt hiervoor een inspirerend model dat wereldwijd wordt ingezet voor innovatie en samenwerking. Met als centrale gedachte dat je voor innovatie niet alleen de beleidsmakers aan tafel moet nodigen, maar ook de leveranciers, klanten en andere mensen die hier gevolgen van gaan ondervinden. Ook moeten de belangen van flora en fauna meegenomen worden. De belangrijkste voorwaarde voor deelname is de ‘mindset’: een open geest, open wil en een open hart. Spelregels zoals het stoppen van het ‘downloaden’ van oude oplossingen of ruimte geven aan de stemmen van angst, oordelen of cynisme, helpen om vrij te blijven onderzoeken. Dat betekent overigens niet dat er geen ruimte is voor angst of zorgen, maar wel dat het niet mag voorkómen dat bepaalde oplossingsrichtingen onverkend blijven.

Het doel is het insluiten en onderzoeken van alle ideeën en dat roept vanzelfsprekend ongemak op. Door met een open geest op zoek te gaan naar oplossingen die elders al zijn verkend en/of werken, overstijg je je eigen perspectief. Kenmerkend is de intentie om te streven naar de hoogst mogelijke, potentiële uitkomsten die voor alle betrokkenen in het hoogste goed zijn. Het bijzondere is dat Scharmer hiermee een wereldwijde beweging heeft ontketend waarin mensen over de hele wereld samenwerken aan elkaars projecten. 

 Gezocht: creatieve bruggenbouwers die kunnen coachen

Collectief is er een grote behoefte aan het loskomen van oude, aangeleerde, maatschappelijke programma’s. Het vaste patroon van huisje, boompje, beestje. De vaste baan die ons beperkt, de hypotheek of te hoge woonlasten die ons leven bepalen of de voortdurende onbalans tussen privé en werk. Maar hoe kun je jezelf bevrijden van oude gedachten en onbewuste programma’s?

De reguliere geestelijke zorg biedt hier helaas beperkte oplossingen. De aanname dat de therapie of de gesprekken helpen, blijkt maar ten dele waar. Onlangs verscheen een column van Harald Merkelbach in de NRC waarin hij een onderzoek citeerde waaruit bleek dat 5% van de mensen rapporteerde dat ze er na psychotherapie slechter aan toe waren dan voorheen. Een van de meest voorkomende problemen is de fascinatie van therapeuten om (jeugd)trauma’s op te sporen. Dit werkt hertraumatisering in de hand en is zelfs sterk af te raden, omdat het de klachten kan verergeren. Ook hier speelt het probleem van het hokjesdenken. De samenhang tussen lichaam en geest wordt erkend, maar er wordt niet naar gehandeld. In de psychologie wordt het lichaam als zelfregulerend systeem enorm onderschat. Dit komt omdat het freudiaanse denken nog de overhand heeft: ‘de verborgen trauma’s veroorzaken het huidige leed’. Hiermee wordt het probleem weer geïndividualiseerd zonder de systemische aspecten mee te nemen. Als we dat opdiepen of toedekken en hanteerbaar maken met cognitieve therapie, doen we het volgens de norm.

Een visie op de samenhang en wisselwerking tussen ons lichaam, onze geest en onze omgeving ontbreekt helaas. Daardoor blijven velen, die wanhopig op zoek zijn naar hulp, in de kou staan.

Binnen een holistische psychologie wordt het bestaan van de ziel erkend en zijn therapeuten in staat te herkennen op welke laag hulp nodig is om de balans te herstellen. De ziel staat in verbinding met de familieziel en via systemische werkvormen zijn deze verbanden te herkennen en kan er heling plaatsvinden in familiesystemen of organisaties. Franz Ruppert heeft aangetoond dat trauma’s zelfs generaties later kunnen resulteren in zware psychische problemen zoals dwang of schizofrenie en dat na systemische behandelingen mensen soms bevrijd kunnen worden van deze ongrijpbare klachten. 

Daarnaast kunnen trauma’s zijn ontstaan die tot verlies van de verbinding met de ziel hebben geleid. Denk daarbij niet alleen aan mensen die heel ernstige zaken hebben meegemaakt, ook ogenschijnlijk kleine gebeurtenissen kunnen tot trauma leiden. Het lichaam kan daardoor in een staat van shock zijn gebleven, wat tot posttraumatische stresssymptomen leidt. Oplossingen die het lichaam niet meenemen in het herstel, zoals bijvoorbeeld EMDR, hebben daardoor slechts beperkt of tijdelijk effect. Somatic Experiencing van Peter Levine biedt wél een integrale aanpak.  

In onze leergangen voor coaching en teamcoaching bieden we mensen het fundament om te werken vanuit het hier-en-nu, los te komen van de eigen oordelen en projecties en te werken aan eigenaarschap vanuit het systeemdenken. Het doorzien van je eigen beperkende opvattingen en de effecten van je gedrag, is bevrijdend voor jezelf en anderen. Hierbij zet je je lichaam in als instrument voor het waarnemen. We noemen dit de psychologie van ReflAction.

Zo ontvang je direct feedback over je eigen ‘mindset’ en ontdek je hoe je tot creatieve oplossingen kunt komen met je cliënt of de teams waarmee je samenwerkt. Mensen die op alle lagen thuis zijn in zichzelf én kunnen coachen, zijn de bruggenbouwers die we nodig hebben. En voor de mensen die op zoek zijn naar oplossingen om zichzelf te helen en te laten coachen, bieden we al jaren programma’s aan voor persoonlijke groei. Deze zijn gebaseerd op de integrale, holistische psychologie.

Het is onze droom dat deze integrale kennis en hulp omtrent de samenhang tussen lichaam en geest, het bevorderen van eigenaarschap, systeemdenken en systemische kennis, op grote schaal en voor zoveel mogelijk mensen bereikbaar en toegankelijk wordt. Want dit zijn de gereedschappen voor creatieve bruggenbouwers naar een nieuwe wereld.

Ans Tros is oprichter en creatief directeur bij SchoolvoorCoaching. 

SchoolvoorCoaching | Opleidingen | Dagleergang Coaching voor Professionals
Losse dagen
Dagleergang Coaching voor Professionals

Het fundament voor jouw vakmanschap als coach

  • Start: 20 maart 2020
  • 38 dagdelen
  • 12 deelnemer(s)
  • 7894,-
SchoolvoorCoaching | Opleidingen |  Training ReflAction
Training ReflAction

Non-verbale signalen begrijpen en benutten

  • Start: 10 februari 2020
  • 6 dagdelen & 2 coachgesprekken
  • 12 deelnemer(s)
  • 1644,-