Door Ans Tros en Norbert Overvelde
Wat is de belangrijkste drijfveer in je werk?
"Mensen troost en richting bieden door ze de spanning tussen de universele wetmatigheden en de individuele afwijking te helpen beleven. Mensen zijn vaak bang voor universele wetten. Waar blijft dan het individu? Maar hoe beter je de universele wetten kent, hoe beter je de unieke toepassing er van kunt vieren in je eigen leven. Joseph Campbell, mijn grootste mentor, zei: 'Beschouw de verschillende geloofsrichtingen als verschillende wegwijzers, een soort menu dat verwijst naar een ervaring. Denk niet dat jouw menu het eten is, denk niet dat jouw geloof de waarheid is. Het is maar een wegwijzer op de weg. Loop de weg, ga er niet op zitten.' Dat is mijn grootste drijfveer: mensen te helpen voelen dat het hartstikke leuk en belangrijk is om een individu te zijn, maar dat je toch binnen morele en verbindende wetten valt die al duizenden jaren waar zijn en die steeds zichzelf vernieuwen."
Vertel eens wat over je eerste boek, 'Karma als kans'.
"De spanning tussen Dharma en Karma vind ik het allermooiste wat er is. Dharma is dat je eigenlijk weet hoe het leven is en zou moeten zijn, Karma is er lekker van afwijken en daar dan op gecorrigeerd worden. Als je dat spel leert spelen en waarderen, dan heb je weinig smartengeld nodig. Status is smartengeld, net als bezit, medicijnen, psychofarmaca. Het bereiken van geluk betekent langzaam afkicken van het smartengeld. Een mooi voorbeeld is de film Groundhog Day, waarin een man 40.000 keer dezelfde dag doormaakt. Pas bij de 35.000ste keer hoort hij voor het eerst hoe mooi klassieke muziek is. Hij heeft ondertussen wel 34.999 keer achter de dames en het grote geld aangezeten, en tig keer zelfmoord gepleegd. Dan hoort hij ineens die mooie muziek en denkt: waarom ga ik dat niet leren spelen?"
Het theoretisch model dat je hebt ontwikkeld noem je 'Double Healix, DNA voor leiderschap'. Hoezo, DNA?
"DNA betekent voor ons Dynamisch Nieuw Archetype. Er zit scheppingskracht in en om ons heen die zo sterk is, en zo bijzonder! Als je daar vrienden mee wordt, dan opent zich een onuitputtelijke bron. In deze tijd, vooral in de gemoderniseerde gemeenschappen, is het heel belangrijk dat wij op de vierkante centimeter gelukkig leren zijn. Als je van je eigen ziel een bron voor scholing en plezier maakt, dan heb je niet meer per se al die bezittingen nodig. Dan ga je naar een ijlere rijkdom die schuilt in het kennen van wetten en variaties."
Wat is de essentie van je nieuwe boek 'Het wiel opnieuw uitvinden'?
"Dat je alles volgtijdelijk ervaart én dat alles er al is. Die spanning uithouden tussen je toekomst voorvoelen en het niet weten. De film American Beauty begint met 'This is my life, this is my house, this is my neighborhood and in a year I will be dead, but of course I don't know that yet'. Dat spanningsveld tussen ruimte- en tijdloos zijn, dat je dus én weet wat er gaat gebeuren én dat je dat moet gaan ontdekken, dat vind ik zeer opwindend. En toch moet je die stappen lopen. Net als Oedipus, aan wie voorspeld was dat hij zijn vader zou doden en zijn moeder huwen. Juist in het vermijden daarvan gebeurt het. Die spanning vind ik fascinerend."
Een andere boodschap van het boek is: leer weer in cirkels denken.
"Het leven is cyclisch. Als je niet ziet dat je een bepaalde soort mensen al vele malen bent tegengekomen, dan mis je veel. Je kunt het ook beschouwen als een kans om te oefenen totdat je de sleutel tot dat soort mensen hebt. Anders blijf je roepen: dat overkomt mij weer! Eigenlijk is 'Het wiel opnieuw uitvinden' ook een heel vrouwelijk, psychologisch boek. De man heeft geleerd te denken 'the sky is the limit'; hij moet rijker en machtiger worden. De vrouw is veel meer met cycli bezig. Besef ook dat er niet oneindig veel grondstoffen aanwezig zijn en dat we moeten recyclen. En wat is er mooier dan je eigen leven te recyclen en te kijken naar betekenissen in je dag, je week, maand, jaar en - als je die hobby hebt - zelfs in meerdere levens."
Die boodschap zit al heel lang in je werk. Zit er ook iets in je laatste boek wat voor jou helemaal nieuw is?
"Wat zich aan me opdrong was de beperking van het boek van Jim Collins, 'From good to great', waar ik heel lang erg enthousiast over was omdat hij niveau 5 van leiderschap zo goed onder woorden bracht. Maar toen ik met mijn eigen boek over leiderschap bezig was, ontdekte ik dat niveau 5 leiderschap gaat om drie keer de winst van de markt. Of je daarbij je huwelijk om zeep helpt, doet er niet toe. Toen dacht ik: wat is dit onspiritueel, dat klopt niet, we moeten Jim Collins achter ons laten. Dat hielp me te gaan nadenken over niveau 6 leiderschap, dat gaat over verbinding, cyclisch bewustzijn, verantwoordelijkheid nemen voor de aarde en de ander."
Wie verpersoonlijkt voor jou niveau 6 leiderschap?
"Dan denk ik aan Hermann Scheer, Anita Roddick. Of Herman Wijffels, die valt niet meer in de definitie van leiderschap door Collins. Die wordt al zijn hele leven gezien als eigenaardig omdat hij niet zoveel salaris hoefde en zei dat bankieren helemaal niet gaat over winst alleen of trucjes uithalen. Hij straalt moraliteit uit."
Wat we zichtbaar willen maken tijdens het CongresvoorCoaching 2010 is dat iedereen elkaar iets te bieden heeft, los van functie en rol, gelijkwaardig.
"Het gaat inderdaad over een ecologie van betekenis. Het ligt voor de hand dat wij straks betekenis als betaalmiddel hebben. Vandaar het grapje 'de ene helft van Nederland coacht straks de andere helft'. En dat is ook verstandig, daar gaan we naar toe. Ik had onlangs een coaching van Dirk Oellibrandt, een Chi Kung-meester. Na anderhalf uur waren we klaar en toen zei hij: 'Mooi, nu kun je mij coachen.' En opeens zijn de rollen omgedraaid."
Zie je het effect van je visie op leiderschap en communities al in de praktijk?
"In formele zin nog niet, maar in utopische zin wel. In het klein zijn mensen al begonnen met een ruileconomie, bijvoorbeeld in wijken. En Wikipedia, de open source-gedachte waaruit je dingen deelt en gratis aan elkaar geeft. Of de wijsheid in sommige bedrijven zoals Redevco, waar ze besloten hebben om een extreem goedbetaalde receptionist in dienst te nemen omdat die de spil van het bedrijf is. Die ontvangt niet alleen de klanten maar hoort ook wat er informeel op de werkvloer speelt en koppelt dat terug aan de CEO. Hij is dus zo'n beetje de onofficiële leider. Dat is echt anders denken. Ze investeren ook in gezond eten, waardoor iedereen binnen het bedrijf blijft lunchen en men elkaar veel meer ontmoet. Ze willen duurzaam en deugdzaam zijn dus hebben ze een gebouw ontwikkeld dat veel verder gaat dan de bestaande richtlijnen."
En op grotere schaal?
"In Zwitserland beseffen ze dat bij elke financiële crisis het spaargeld verdampt. Dus hebben ze een munt gemaakt die niet afhangt van de monetaire markten en van multinationals. Omdat de Zwitsers bewust de regionale economie stimuleren, hebben ze veel minder last van de crisis. Als er minder geld is, gaan mensen meer ruilen. Daardoor zijn ze minder afhankelijk van geld. Je haalt producten bij een boer en doet weer iets terug voor zijn kinderen bijvoorbeeld. Dan is er niemand arm. Dit zijn toekomstbeelden. We zullen dan met de regering een aantal problemen moeten oplossen, want het is naar als er minder belastinggeld binnenkomt. We hebben ook minder ambtenaren nodig, omdat we zelfsturender worden en dus minder afhankelijk zijn van een grootschalig controlerende overheid. Dat hangt al in de lucht. Het wordt tegengehouden door bijvoorbeeld elektriciteitsbedrijven, want die verdienen dan minder geld, en de multinationals, want die verliezen hun oude verdienmodel. We zitten op een drempel tussen oud en nieuw, maar de symptomen zijn al zichtbaar. Er is een enorm geboorteproces gaande."
Wat zijn jouw belangrijkste inspiratiebronnen?
"De aanwijsbare bronnen zijn taoïsme, christendom, hindoeïsme, boeddhisme en de toepassingen door Rudolf Steiner, Bernard Lievegoed, Joseph Campbell en Ken Wilber. Ik haal ook heel veel inspiratie uit films en muziek. Mijn gekte is dat ik weinig onderscheid maak tussen ontmoetingen van vlees en bloed en ontmoetingen via een film. Ik beleef dat ik de filmmaker ook diepgaand kan ontmoeten. Daarom is het onderscheid tussen de mythische en de gewone wereld voor mij niet van belang. Ik heb een hysterische, theatrale kant in mij!"
Je doet het dus letterlijk door 'zo binnen zo buiten' toe te passen en zo contact te maken. Je voelt, je ruikt, proeft en doorleeft het totaal?
"Ja, ik verbind me totaal met die acteurs. Robert De Niro, Anthony Hopkins en Julia Roberts gaan voorbij het gaatje, het zijn magiërs. Zo'n Anthony Hopkins heeft twee jaar door Amerika gezworven omdat hij de demonen van Hannibal Lecter moest kwijtraken."
Daar zit ook gevaar in, het totale gevaar...
"In coaching heb ik ook geleerd dat mijn behoefte aan magische vaardigheden is bevredigd. Ik ben in mijn post-Faustiaanse fase gekomen. Ik heb mijn inwijdingen nu wel gehad, dan moet het weer ijler worden. Mijn eigen proces van naar de dood toe leven, macht loslaten, is nu begonnen. Om het aan We-coaching te koppelen: Bernard Lievegoed heeft het over de groepsgeest, over een aankomend tijdperk waarin we door het individu zijn heen gebroken. Dan komt er een bewustzijnsmogelijkheid die scheppend kan werken. Dat lukt alleen met een groepsgeest, dat kan je niet als individu dragen. Het is voor een deel ook de dood van het individu omwille van de groep. De Chinezen kennen die collectiviteit, maar wij zouden het dan een stap verder nemen omdat we eerst door het individuele heen zijn gebroken. Dan hebben we én de voordelen van de individualiteit én van de collectiviteit."
Wat missen mensen die niet naar het CongresvoorCoaching komen?
"Niets! Want energetisch hangt het toch al wel in de lucht.... Nou ja, wat je mist is een overzicht van de belangrijkste krachtenvelden waar we de komende tijd mee te maken gaan krijgen."
