Jaco van der Wilt, HRD-manager bij Smurfit Kappa MNL: ”Als je werkt op relatie, krijg je veel meer draagvlak voor verandering”


Een veranderingsproces begeleiden binnen één bedrijf is al een uitdaging. Maar wat als dat bedrijf ook nog eens bestaat uit vijftien zelfstandige fabrieken? Dat was de taak waar Jaco van der Wilt, HRD-manager van Smurfit Kappa MNL, zich twee jaar geleden vrijwillig voor aanmeldde. "Als je onze powerpointpresentaties afpakt en een beroep doet op ons gevoel, dan raken we een beetje verloren. We ontdekken nu dat we veel krachtiger overkomen als we onze passie leggen in onze presentaties."

Door Caroline Linssen

Smurfit Kappa is onderdeel van de multinational Smurfit Kappa Group, en bestaat uit een cluster van verpakkingsspecialisten die de krachten hebben gebundeld. Dat werkt prima - maar het kan nóg beter. De wake-up call was een onderzoek onder klanten. HRD-manager Jaco van der Wilt: "Die zagen Smurfit Kappa als een deskundige vijftigjarige met stropdas: we doen wat we beloven, maar we komen wat zakelijk over en stralen weinig warmte en humor uit. Daarom wilden we onze relationele kant wat meer ontwikkelen. Ons doel is dat mensen meer lef gaan tonen." Twee jaar geleden vroeg de CEO: 'Wie wil er een opleidingsprogramma opzetten?' Toen stak Jaco zijn vinger op: "Ik heb dus eigenlijk mijn eigen werk gecreëerd." Hij ontwikkelt management development programma's om te zorgen dat de medewerkers van Smurfit Kappa in hun kracht gaan staan en het beste uit zichzelf kunnen halen.

Driehoek
Ter illustratie schetst Jaco een driehoek met 'ik', 'wij' en 'het' in de punten. "Van 'ik' naar 'wij' is het traject van het persoonlijk leiderschap. Bij de weg van 'wij' naar 'het' gaat het om verbindend leiderschap, van het individu richting groepen en netwerken die samen naar een resultaat toe werken. SchoolvoorCoaching helpt ons vooral aan de relationele kant en met coachvaardigheden, dus in het ontwikkelen van de ik-naar-wij-kant. Daar hebben we samen met hen mooie programma's voor opgezet, zoals coachend leidinggeven." Bijna viervijfde van de managementteams neemt deel aan het incompany-programma. Ook de CEO heeft zich aangemeld voor teamcoaching. "SchoolvoorCoaching is onze spiegel. Ze maken ons bewust van ons waarneembaar bedrag, hoe onze eigen ijsberg eruitziet en die van de organisatie."

Zonder powerpoint
Jaco is opgeleid tot p&o-manager. "Met een Master in Leren en Ontwikkelen als basis ging ik proberen organisaties vanuit concepten te veranderen. Dat is me dus niet erg goed gelukt..." De Leergang voor Professionals, die hij twee jaar geleden volgde, was een eyeopener. "Met alleen concepten help je je collega niet. Waar ligt zijn leerbehoefte, daar gaat het om. Daar kom je alleen achter als je in het hier en nu bent, in contact en verbinding met je zelf. Hoe zit het met het gevoel? Smurfit Kappa MNL is marktleider en heel goed aan de prestatiegerichte, rationele kant. We voelen ons thuis in budgetten en cijfers. Maar als je onze powerpointpresentaties afpakt en een beroep doet op ons gevoel, dan raken we een beetje verloren. We ontdekken nu dat we veel krachtiger overkomen als we onze passie leggen in onze presentaties. Die ontdekking heb ik twee jaar geleden eerst zelf gedaan, toen ik de Leergang voor Professionals volgde. Nu zie ik hetzelfde om me heen gebeuren in groepen managers die de incompany trainingen van SchoolvoorCoaching volgen."

Gezegend
De Leergang voor Professionals heeft Jaco veel teruggegeven over zichzelf en hem meer lef opgeleverd. "Mijn leidinggevende zei tegen me: 'Er is echt wat in jou veranderd, je kunt veel krachtiger verwoorden wat je wilt!' In hele moeilijke situaties, of als ik voor een groep sta, kon ik ontzettend gaan zweten, dan schoot ik in mijn kop en was echt uit contact. Ik weet nu dat dat met mijn achtergrond te maken heeft. Ik ben een gelovig mens, dus dan ga je niet naast je schoenen staan. Je blijft bescheiden. Ik had allerlei argumenten waarom dat gedrag bij me paste, maar in de training ging ik daar op reflecteren: is dat wel zo bedoeld? Ik mag er zijn voor mezelf, want juist daardoor kan je voor de ander zorgen en openstaan voor de ander. Als je het doet voor de ander, dan wordt het gezegend. Ik kreeg er een rijker leven door, en ik gedraag me nu veel makkelijker in lastige situaties."

Van discussie naar dialoog
Vanaf dat moment merkte Jaco ook dat hij veel dichter stond bij anderen en zich kon openstellen. "Ik vond mijn eigen kracht en dat maakte me creatiever, ook in het opzetten van opleidingsprogramma's. Omdat je de ander beter ziet, ontdek je wat die nodig heeft. Ik kan nu veel beter praktisch aansluiten op de leerbehoeftes van anderen. Wat ik zelf leer, geef ik door aan collega's in onze programma's. Die gaan anders kijken naar leiderschap en naar hun collega's in het team. Ze verbeteren hun eigen managementteam en verbinden zich meer met de mensen in de fabrieken. Ze verplaatsen zich nu makkelijker in de behoefte van de ander. We gaan van discussie naar dialoog, naar beter horen en zien, elkaars capaciteiten ontdekken en als collega's meer waarderen. Als je werkt op relatie, krijg je veel meer draagvlak voor verandering bij je mensen. En niet te vergeten meer lol in je werk en betere prestaties."

Hofleverancier
Jaco had net de Leergang voor Professionals afgerond, toen hij een groot conflict moest aanpakken bij een fabriek die was samengevoegd met een ander bedrijf. De binnendienst zat helemaal vast en het risico was groot dat de klanten het zouden gaan merken. In tien jaar tijd hadden ze vijf leidinggevenden versleten. "Toen heb ik SchoolvoorCoaching naar voren geschoven. Ik weet het nog goed hoe Xenia Vegter daar binnenkwam voor het kennismakingsgesprek. Ze spiegelde de MT-leden en de managing director al meteen met haar openingsvraag: 'Spreek je jouw managementteamleden wel eens aan op hun gedrag?' Hij haperde, kreeg een rode kleur: 'Nee, eigenlijk niet...' was het antwoord. SchoolvoorCoaching is nu hofleverancier bij die vestiging en het hele managementteam is opgeleid tot coach."

Een fabriek die zoemt
Dat heeft effect gehad. De teamchef verbindt zich door de training zozeer met zijn team dat zelfs de stoere kerels in de fabriek nu ook wel eens 'ik weet het niet' durven zeggen. "Daardoor kan hij ze vragen waar hij ze bij kan helpen. De mensen op de werkvloer zien heel goed dat hij nu veel toegankelijker geworden. Ze komen langs met wat ze ergens van vinden, staan meer voor hun eigen mening."

Datzelfde bedrijf waar het eerst absoluut niet boterde, staat nu qua productie in de top drie van de wereldwijd driehonderd Smurfit Kappa-fabrieken. De nieuwe stijl van verbindend leiderschap betekende concreet tien procent meer productie dan voorheen. "Omdat ze beter samenwerken. De machine in die fabriek draait bijna op 100 procent vermogen. Om dat te realiseren moet het hele systeem eromheen op zo'n topproductie ingesteld zijn. Daar heb je elkaar voor nodig. De productiebaas zegt dan dat het 'zoemt': de hele fabriek is in flow omdat het personeel in flow is."

Weg van de kille kant
Volgens Jaco helpt teamcoaching de Smurfit Kappa-managers naar een hogere graad van volwassenheid. "Mijn doel is dat alle deelnemers naar M3-niveau groeien. Daarvoor moeten ze eerst conflictvaardiger worden. Ik volg nu zelf de Leergang Conflictcoaching, zodat ik dat straks kan invoegen in ons programma. In die opleiding werken we veel met binnen en buiten. Wat gebeurt er in mij, wat heb jij daaraan, hoe ga ik jou dat duidelijk maken? Wat het individu meemaakt is hetzelfde als wat de organisatie meemaakt. Smurfit Kappa is van oudsher gewend wat zakelijker en prestatiegericht te werken. Dan doe je als medewerker zo'n mooie opleiding, je werkt dagenlang aan je relationele kant en netwerken, je hebt het daar hartstikke naar je zin. Maar zodra je weer terug op je werk in de mailbox kijkt, klap je weer terug naar die kille kant. Van CEO tot de kerel aan de machine: iedereen blokkeert dan en raakt uit contact. Mijn nieuwe ontdekking door die training is dat je door conflictvaardiger te zijn veel beter omgaat met zo'n koude situatie, of als iemand zich autoritair gedraagt. Als we daar allemaal samen vaardiger in worden, dan gaan de klanten dat merken. Het salesteam willen we ook meer hiervan meegeven. Denk aan customer intimacy: hoe blijf je in contact met een klant die hele andere belangen heeft dan jijzelf?"

Creativiteit losmaken
Om de deelnemers in de huidige MD- en Trainee-programma's te helpen zich verder te ontwikkelen, zijn coaches nodig. "Voorheen lieten we dat extern doen. Dat kan anders, vonden we, dus zijn we onze eigen collega's hiervoor gaan opleiden. Je houdt dan ook de kennis binnen. Door twee groepen op te leiden tot coach zou dit doel al behaald zijn. Dit heeft zo'n prachtige vlucht genomen dat we na de zomer starten met groep vijf. Het heeft een grote impact op het interne veranderingsproces dat vanuit onze bedrijfsstrategie is ingezet. We willen het En-En-denken en -doen versterken, en coaching ondersteunt dit."

Op 26 april was de feestelijke aftrap van de coachingspool. SvC-coach Petra de Bruijn verzorgde het avondprogramma. In de middag presenteerden teams aan een jury hun business cases in het kader van nieuwe kansen voor een duurzame organisatie. "Als je die creativiteit kunt losmaken en mensen uit hun schulp komen, ontdek je hele mooie dingen. Hoe krijg je je omgeving mee als ondernemer in je werkomgeving? Hoe zorg je ervoor dat jouw project slaagt samen met de ander? Als je netwerken kunt neerzetten die thema's als sustainability opzetten, dan trek je sneller jonge mensen aan die holistischer denken." En ook dat helpt weer om Smurfit Kappa zo snel mogelijk van dat vijftigjarige-met-stropdas-imago af te helpen.